Αποτελεσματικότερη διάγνωση της παχυσαρκίας με βάση την περίμετρο της μέσης

Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) αποτελεί εδώ και χρόνια το βασικό εργαλείο για να διαπιστωθεί αν ένας άνθρωπος έχει παχυσαρκία. Όμως μια νέα μελέτη δείχνει ότι ένα πολύ πιο απλό μέτρο, η περίμετρος της μέσης, μπορεί να προσφέρει σχεδόν όλη την απαραίτητη πληροφορία, χωρίς να χρειάζονται πιο σύνθετες μετρήσεις.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open, συνέκρινε διαφορετικούς τρόπους διάγνωσης της παχυσαρκίας με μια πιο ακριβή μέθοδο μέτρησης του σωματικού λίπους. Οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν ο νέος, πιο σύνθετος ορισμός της παχυσαρκίας που έχει προταθεί από την Επιτροπή της Lancet Diabetes and Endocrinology προσφέρει πραγματικά καλύτερα αποτελέσματα από απλούστερες μεθόδους.

Ο λόγος για αυτή τη σύγκριση είναι ότι ο ΔΜΣ δεν μπορεί να δείξει από μόνος του πόσο λίπος έχει ένας άνθρωπος ή πού βρίσκεται αυτό το λίπος. Ο δείκτης υπολογίζεται με βάση το βάρος και το ύψος, χωρίς να ξεχωρίζει, για παράδειγμα, το λίπος από τη μυϊκή μάζα. Γι’ αυτό, η Επιτροπή της Lancet πρότεινε έναν πιο λεπτομερή τρόπο αξιολόγησης. Εκτός από τον ΔΜΣ, λαμβάνει υπόψη την περίμετρο της μέσης, την αναλογία μέσης προς ύψος και την αναλογία μέσης προς γοφούς. Οι Αμερικανοί ερευνητές θέλησαν να δουν αν όλη αυτή η επιπλέον διαδικασία είναι πράγματι απαραίτητη, λαμβάνοντας υπόψη τους και το ότι η συσσώρευση λίπους στην κοιλιά συνδέεται περισσότερο με μεταβολικά και καρδιαγγειακά προβλήματα από ό,τι το συνολικό βάρος από μόνο του.

Πώς έγινε η μελέτη

Η ομάδα ανέλυσε δεδομένα από 1.900 Αμερικανούς ενήλικες ηλικίας 20 έως 59 ετών, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στην εθνική έρευνα υγείας NHANES την περίοδο 2017-2018. Για τους συγκεκριμένους ανθρώπους υπήρχαν διαθέσιμες μετρήσεις με DEXA, μια μέθοδο που χρησιμοποιείται για την αρκετά ακριβή εκτίμηση της σύστασης του σώματος και της ποσότητας λίπους.

Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ως σημείο αναφοράς ένα ποσοστό σωματικού λίπους τουλάχιστον 25% για τους άνδρες και 35% για τις γυναίκες. Στη συνέχεια συνέκριναν πέντε διαφορετικούς τρόπους αναγνώρισης της παχυσαρκίας: τον πλήρη ορισμό της Lancet, μια απλοποιημένη εκδοχή του, τον συνδυασμό ΔΜΣ ή περιμέτρου μέσης, την περίμετρο της μέσης μόνη της και τον ΔΜΣ μόνο.

Με απλά λόγια, προσπάθησαν να απαντήσουν σε ένα πρακτικό ερώτημα: ποια μέθοδος εντοπίζει καλύτερα τους ανθρώπους που πραγματικά έχουν υπερβολικό σωματικό λίπος, χωρίς παράλληλα να χαρακτηρίζει ως παχύσαρκους ανθρώπους που δεν είναι;

Ο πιο σύνθετος ορισμός δεν ήταν ο καλύτερος

Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Ο πλήρης ορισμός της Lancet εντόπισε το 87,7% των ανθρώπων που, σύμφωνα με τη μέτρηση DEXA, είχαν παχυσαρκία. Είχε όμως μικρότερη ακρίβεια στο να αποκλείει όσους δεν είχαν παχυσαρκία, με ειδικότητα 70,7%.

Αντίθετα, ο απλούστερος συνδυασμός «ΔΜΣ ή περίμετρος μέσης» είχε μικρότερη ευαισθησία, 74%, αλλά πολύ μεγαλύτερη ειδικότητα, 89,5%. Συνολικά, η συγκεκριμένη προσέγγιση είχε μάλιστα ελαφρώς καλύτερη διαγνωστική ακρίβεια από τον πλήρη ορισμό της Lancet.

Ακόμη πιο αξιοσημείωτο είναι ότι η περίμετρος της μέσης από μόνη της είχε σχεδόν ίδια επίδοση με τον συνδυασμό ΔΜΣ ή περίμετρος μέσης. Η συνολική της διαγνωστική ακρίβεια ήταν πολύ κοντά στην αντίστοιχη του συνδυασμού.

Ο ΔΜΣ μόνος του ήταν μακράν ο χειρότερος από τους τρόπους που εξετάστηκαν. Εντόπισε μόλις το 51,3% των ανθρώπων που είχαν παχυσαρκία σύμφωνα με τη μέτρηση DEXA. Με άλλα λόγια, ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων με υψηλό ποσοστό σωματικού λίπους θα μπορούσε να μη χαρακτηριστεί ως παχύσαρκος αν χρησιμοποιούσαμε αποκλειστικά τον ΔΜΣ.

Η σημασία της μέσης και οι «λάθος» διαγνώσεις

Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης τι θα σήμαιναν τα διαφορετικά κριτήρια σε επίπεδο ολόκληρου του πληθυσμού. Όταν τα αποτελέσματα εφαρμόστηκαν στον πληθυσμό των Αμερικανών ηλικίας 20 έως 59 ετών, εκτιμήθηκε ότι ο πλήρης ορισμός της Lancet θα οδηγούσε σε περίπου 15,5 εκατομμύρια ανθρώπους που θα χαρακτηρίζονταν λανθασμένα ως παχύσαρκοι. Από την άλλη, θα άφηνε εκτός περίπου 14,3 εκατομμύρια ανθρώπους που πραγματικά είχαν παχυσαρκία.

Με τον συνδυασμό ΔΜΣ ή περιμέτρου μέσης, οι λανθασμένοι χαρακτηρισμοί ατόμων ως παχύσαρκων ήταν πολύ λιγότεροι, περίπου 5,5 εκατομμύρια. Ωστόσο, αυτή η μέθοδος θα έχανε περισσότερα πραγματικά περιστατικά, περίπου 30,3 εκατομμύρια.

Αυτή η διαφορά έχει σημασία ανάλογα με το πού χρησιμοποιείται η διάγνωση. Στην καθημερινή ιατρική πράξη, όπου είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι λανθασμένες διαγνώσεις και οι περιττές εξετάσεις ή θεραπείες, οι ερευνητές θεωρούν πιο χρήσιμη την περίμετρο της μέσης μόνη της ή σε συνδυασμό με τον ΔΜΣ.

Σε επίπεδο πληθυσμού, όμως, όταν στόχος είναι να εντοπιστούν όσο το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι που μπορεί να αντιμετωπίζουν πρόβλημα, ο πιο ευαίσθητος ορισμός της Lancet μπορεί να έχει πλεονέκτημα, ακόμη κι αν οδηγεί σε περισσότερα ψευδώς θετικά αποτελέσματα.

Ένα ακόμη εύρημα αφορά το λίπος που βρίσκεται βαθιά στην κοιλιά, το λεγόμενο σπλαχνικό λίπος. Και εδώ ο πλήρης ορισμός της Lancet είχε μεγαλύτερη ευαισθησία, αλλά χαμηλότερη συνολική ακρίβεια σε σχέση με τον συνδυασμό ΔΜΣ ή περιμέτρου μέσης.

Το βασικό μήνυμα είναι σαφές: για την αναγνώριση της παχυσαρκίας δεν είναι απαραίτητα καλύτερο να χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερες μετρήσεις. Η περίμετρος της μέσης, μόνη της ή μαζί με τον ΔΜΣ, φαίνεται ότι μπορεί να προσφέρει έναν απλούστερο και πρακτικότερο τρόπο εντοπισμού της παχυσαρκίας, συμβάλλοντας στην αναγνώριση περισσότερων ατόμων, τα οποία ενδέχεται να μην εντοπίζονται με βάση μόνο τον ΔΜΣ.